meerwaarden op aandelen - fiscale aspecten


Overdracht van aandelen van de (apotheek)vennootschap - fiscale aspecten

Inhoud

Aanleiding.

Over wat gaat het precies?

De verkoper van de aandelen in een natuurlijk persoon

De verkoper van de aandelen is een vennootschap

Gebruikelijke structuur van de apotheekovername

Excessieve liquiditeiten en/of activabestanddelen als criterium voor taxatie in hoofde van de overdrager-natuurlijke persoon

Een extraatje…...

Besluit

Aanleiding

Ieder jaar brengt de dienst voorafgaande beslissingen (voortaan DVB en genoegzaam gekend als “de rulingdienst”) verslag uit. Elke belastingplichtige krijgt de mogelijkheid om van de FOD Financiën op voorhand een standpunt in te winnen omtrent de fiscale gevolgen van een verrichting of een situatie die op fiscaal vlak nog geen uitwerking heeft gehad.

Aan de DVB werden ook twee verrichtingen voorgelegd die NIET werden aanvaard.

Naar aanleiding daarvan achten wij het nuttig eerst even het “normale” fiscale kader van de behandeling van meerwaarden op de overdracht van aandelen op te frissen. Deze bijdrage beoogt geen volledigheid, noch een wetenschappelijk betoog te zijn, maar streeft de leesbaarheid van het doelpubliek in de medische sector na.

Hoewel het de bedoeling is vooral de fiscale implicaties van de verkoop van aandelen door een natuurlijk persoon te belichten, kan het nuttig zijn toch ook even kort de fiscale criteria die gelden bij de verkoop van aandelen door een vennootschap weer te geven.

Over wat gaat het precies?

Aandelen kunnen verkocht worden door een natuurlijk persoon of door een vennootschap. We bekijken de fiscale aspecten.

De verkoper van de aandelen in een natuurlijk persoon

De gerealiseerde meerwaarde op aandelen is belastingvrij indien ze kadert binnen het normale beheer van het privévermogen. Het normale beheer gaat over handelingen die een goed huisvader stelt voor het degelijk beheer van zijn vermogen.

Als de meerwaarde gerealiseerd wordt buiten dit kader van dat normale beheer van het privévermogen, dan is deze meerwaarde belastbaar als divers inkomen aan een tarief van 33% in de personenbelasting (artikelen 90, eerste lid, 1°, WIB 92 en 90, eerste lid, 9°, eerste streepje, WIB 92)(verhoogd met de aanvullende gemeentebelasting, variabel tarief naar gelang de gemeente van uw fiscale woonplaats).

Als de verrichting buiten het normaal beheer van het privé vermogen valt wordt de belastbare meerwaarde vastgesteld als zijnde het positieve verschil tussen de ontvangen prijs en de daadwerkelijk betaalde prijs die destijds voor die aandelen werd betaald. (Voor de berekening van de meerwaarde van aandelen verkregen bij schenking die verkocht worden, wordt de verkoopprijs vergeleken met de prijs van de aandelen bij de schenking).

Het blijft natuurlijk een subjectieve afweging wat het criterium van normaal beheer precies inhoudt. Uit de rechtspraak en rechtsleer kan opgemaakt worden dat bepaalde criteria gehanteerd worden om deze kwalificatie te beoordelen, bijvoorbeeld:

  • Bedrag van de meerwaarde;
  • Verhouding aankoopprijs en middelen van de koper;
  • Specifieke constructies, complexe transacties;
  • De feitelijke verkoopargumenten (familiale overdracht, herstructurering…);
  • Tijd tussen verschillende verbandhoudende transacties;
  • Eventueel speculatief karakter, gebrek aan economische motieven;
  • Niet marktconforme transacties;
  • Aanmerkelijk belang tussen contracterende partijen;
  • Gebrek aan logische haalbaarheid van de terugbetaling in de tijd;
  • Wijze van financiering;
  • “Overtollige” liquiditeiten in de vennootschap (hierover verder meer);
  • Andere.

De verkoper van de aandelen is een vennootschap

De meeste apotheken wisselen van eigenaar door de verkoop van de totaliteit van de aandelen van de apotheekvennootschap in privé bezit. Immers werd de officina destijds gekocht door hun vennootschap of ingebracht in deze eigen vennootschap.

Wat als nu de verkoper van aandelen een rechtspersoon betreft?

Het verschil tussen de aankoopwaarde en de verkoopprijs (de meerwaarde) is in principe slechts vrijgesteld zijn als aan alle hierna opgesomde voorwaarden werd voldaan:

  • De taxatievoorwaarde: de verkopende vennootschap is aan een normaal belastingregime onderworpen;
  • De participatievoorwaarde: de verkopende vennootschap heeft de participatie in volle eigendom voor minstens 10% of een aanschaffingswaarde van 2.500.000,00 € ( het zal dus meestal gaan om die 10% weliswaar);
  • De permanentievoorwaarde: de participatie moet gedurende minstens 1 jaar worden aangehouden.

Is niet voldaan aan een of meer van deze voorwaarden, dan wordt de meerwaarde belast aan het toepasselijk tarief in de vennootschapsbelasting (20 of 25%).

Gebruikelijke structuur van de apotheekovername

De overdracht van de aandelen van de apotheekvennootschap gaat meestal via een holding/management-constructie. Zie hiervoor onze omstandige studie op onze website.

Toch nog even kort de gebruikelijke structuur van zulke overname.

De aankoop van de aandelen van een vennootschap die een of meerdere apotheken in bezit heeft vergt meestal aanzienlijke middelen die zelden rechtstreeks gefinancierd wordt door de natuurlijke persoon zelf omdat deze dan de prijs (direct of indirect) moet financieren met eigen netto middelen na personenbelasting. Daarom wordt meestal gewerkt met een holding/managementvennootschap opgericht door de koper van de aandelen.

Deze kopende holding wordt gespijsd a) met een eigen inbreng van de oprichter met onder meer het oog op de meestal belangrijke b) medefinanciering van de overname door een financiële instelling. Aangezien die holding de middelen moet vergaren om die financieringen terug te betalen (bv. termijn van 10 à 12 jaar) zal deze haar inkomsten uit de aangekochte apotheek(en)vennootschap moeten halen. Zij heeft immers meestal zelf geen bedrijfsactiviteit.

De winst die de (apotheek)vennootschap heeft gemaakt wordt in principe bij haar belast, in de mate dat deze niet overgaat naar de holding onder de vorm van bestuurderbezoldigingen, tantièmes of gefactureerde managementvergoedingen die in regel door de apotheek als kost/uitgave kunnen worden afgetrokken maar nu in hoofde van de ontvangen holding zullen worden belast.

Wordt er (ook) met de uitkering van dividenden aan de holding-aandeelhouder gewerkt dan wordt dit bedrag van het dividend (winst van de apotheek) toch belast in hoofde van de uitkerende apotheek, zelfs al betekent dit ook een belastbaar inkomen voor de ontvangende holding. Om deze dubbele belasting te vermijden (het non bis in idem-principe) bestaat er het zogenaamd DBI-stelsel (Definitief Belast Inkomen). Er is dan in principe tussen vennootschappen ook geen roerende voorheffing (RV) verschuldigd.

De fiscale voorwaarden om de RV en de dubbele belasting (DBI) te vermijden zijn identiek aan deze voor de vrijstelling van de gerealiseerde of uitgedrukte meerwaarde op aandelen zoals hiervoor uiteengezet werd in verband met de taxatievoorwaarde, de participatievoorwaarde en de permanentievoorwaarde.

Voorgaande verduidelijkingen zijn natuurlijk veralgemenend en geven slechts de grote krijtlijnen aan van de meest toepasselijke regels op fiscaal vlak bij een overname door een natuurlijk- of een rechtspersoon. Wij verwijzen nogmaals naar onze bijdragen in dit verband in AFT en op onze website.

Na de aflossing van de financiering in hoofde van de holding van de aankoop van de aandelen en indien er geen andere zinvolle argumenten bestaan om de holdingstructuur verder aan te houden kan een vereffening of een fusie door opslorping worden overwogen.

Na deze meer algemene benadering van het fiscale regime bij meerwaarde op aandelen past het om dieper in te gaan op enkele belangrijke aandachtspunten die meer en meer de aandacht zullen krijgen bij de FOD Financiën bij de overname van aandelen met een holdingstructuur. Zoals gezegd, het gaat vaak over substantiële bedragen die bij niet doordachte constructies fiscaal in het oog kunnen springen.

Overweeg daarom vooraf minstens deze fiscale aandachtspunten:

  • Wanneer de overgenomen (apotheek)vennootschap zelf een financiering aangaat om een aan de holding gedecreteerd dividend te kunnen betalen (zogenaamd: debt-push-down-verrichting) kan FOD Financiën de erop betrekking hebbende intresten en kosten verwerpen;
  • Indien de overgenomen (apotheek)vennootschap fiscale verliezen zou hebben, zouden deze bij de overgang van de aandelen (controlewissel) kunnen verloren gaan, zeker als het doel en het personeelsbestand na de overname substantieel wijzigt;
  • Indien in hoofde van de overgenomen (apotheek)vennootschap “excessieve liquiditeiten en/of activabestanddelen” aanwezig zijn kan FOD Financiën door de toepassing van de antimisbruikbepalingen en/of het misbruik van de DBI-regeling kunnen vorderen en de aftrek van deze reeds belaste bedragen (zie hiervoor) kunnen weigeren.

Vooral dat laatste springt in het oog en wordt verder uitgewerkt.

Excessieve liquiditeiten en/of activabestanddelen als criterium voor taxatie in hoofde van de overdrager-natuurlijke persoon

Het verslag van de DVB over het jaar 2020 werd gepubliceerd op 25 mei 2022 (zie hiervoor indien gewenst: https://www.ruling.be/nl/downloads/jaarverslag-2020).

Op bladzijde 31 onder punt 7.7. “Verkoop van aandelen”, Casus 1 inzake overtollige middelen -Rekening-courant, staat letterlijk vermeld:

“De aanvrager is in bezit van quasi alle aandelen van exploitatievennootschap X. Hij wenst inzonderheid omwille van zijn leeftijd en gezondheidsredenen de onderneming over te dragen aan één van zijn zonen, doch deze heeft hiervoor niet de vereiste financiële middelen. Daarom zou de aanvrager zijn aandelen verkopen aan vennootschap Y, die recent door zijn zoon werd opgericht. Vennootschap Y zal de aankoop financieren door middel van dividenden die zij zal ontvangen van vennootschap X. De verkoopprijs die de aanvrager zal ontvangen zal hij eerst gebruiken om zijn rekening-courant schuld ten opzichte van vennootschap X aan te zuiveren. In het kader van een aandelenverkoop is de DVB van mening dat vorderingen die de vennootschap bezit op rekening-courant van de aandeelhouders dienen te worden beschouwd als overtollige middelen. Middelen die de vennootschap kan uitlenen aan haar aandeelhouders zijn immers middelen die zij niet nodig heeft voor haar operationele werkzaamheden en dus overtollig. Voorafgaand aan de verkoopverrichting dienen de overtollige middelen/ vordering rekening-courant aan de aanvrager als dividend te worden uitgekeerd.”

Het is uit onze praktijk zondermeer duidelijk dat de meeste overnames van apotheken indirect plaatsvinden aan de hand van de overname van 100% van de aandelen van een apotheekvennootschap in bezit van natuurlijke personen.

Aldus kunnen de letters ”X” en “Y” in de tekst hiervoor meteen vervangen worden door respectievelijk “de apotheekvennootschap” en “de holding van de koper”.

In concreto wil dit zeggen dat de verkoop van aandelen van een vennootschap waarin zich “overtollige activabestanddelen” zouden bevinden, deels belastbaar kan zijn als divers inkomen in toepassing van de artikelen 90, eerste lid, 1°, WIB 92 en 90, eerste lid, 9°, eerste streepje, WIB 92.

Vraag is natuurlijk wat “overtollig” betekent en hoe FOD Financiën dit zal staven (het is aan de overheid dit op te werpen en dan door de belastingplichtige te weerleggen).

Op vandaag stellen we vast dat de overnemer van aandelen er toch ook zelf al over waakt om bij zijn waardering en prijszetting van de aandelen niet alleen rekening te houden met de structurele winstcapaciteit, met de goodwill-waarde maar ook met de vermogensstructuur zelf.

Zo zal de waarde van de diverse activa worden geactualiseerd, wordt op de eventuele meerwaarde een zekere latente belasting berekend om dan de nuttige balansstructuur van de over te nemen vennootschap te evalueren. Zo kan met de bepaalde vrije middelen een deel van de schulden aan derden worden voldaan, zodat een billijker verhouding van eigen vermogen tot vreemd vermogen bestaat van (bijvoorbeeld) 40/60 ten overstaan van dit gecorrigeerde balanstotaal.

De koper van de apotheekaandelen zal meer en meer eisen dat de reserves die door de jaren heen zijn aangelegd met de winsten na vennootschapsbelasting, ten laatste voor de overdracht van de aandelen (in de mate van het financieel mogelijke) aan de bestaande aandeelhouder (verkoper) worden uitgekeerd. (Let op! Sinds 2020 geldt een dubbele uitkeringstest ter bescherming van de schuldeisers.)

Een extraatje…

Wij onthouden u ook dit uittreksel niet, eveneens uit het jaarverslag van de DVB 2020, meer bepaald bladzijde 32, casus 2 inzake de verkoop van de aandelen van een vennootschap met onroerend goed.

“Vennootschap X werd destijds opgericht door enerzijds de aanvrager A en zijn moeder. Alle aandelen van X (behoudens 1 aandeel aangehouden door B) zijn momenteel in handen van A en behoren aldus tot het privé-vermogen van de aanvragers. Recent heeft A een bod gekregen van vennootschap Z gespecialiseerd in projectontwikkeling voor de aankoop van de aandelen van de vennootschap. De aanvragers wensen hun activiteiten in de vennootschap X stop te zetten en bijgevolg de aandelen te verkopen aan Z. Situatie vóór de verrichting. De aanvraag strekt ertoe bevestiging te verkrijgen dat de meerwaarde die gerealiseerd wordt bij de verkoop van de aandelen van vennootschap X aan een derde partij niet belastbaar is als divers inkomen in toepassing van de artikelen 90, eerste lid, 1°, WIB 92 en 90, eerste lid, 9°, eerste streepje, WIB 92. Situatie na de verrichting. Gelet op de het feit de dat de activiteit van X niet wordt voortgezet en de aandelen verkocht worden onder de opschortende voorwaarden van het verkrijgen van een bodemattest en de nodige bouwvergunningen met het oog op de realisatie van een nieuw onroerendgoedproject, heeft de verrichting tot doel een onroerend goed te verkopen en niet zozeer de aandelen van een vennootschap die in continuïteit haar activiteiten voortzet. Een dergelijke verkoop leidt tot fiscaal misbruik in de zin van artikel 344, § 1, WIB 92, namelijk ontwijking van (i) een meerwaarde op het onroerend goed in de vennootschapsbelasting (misbruik artikel 192, WIB 92) en (ii) een taxatie in de personenbelasting van de uit de vereffening voortvloeiende bonus (misbruik artikel 18, 2°ter, WIB 92).”

Besluit

Het zal dus zaak zijn erover te waken dat het eigen vermogen, zeker in de aanloop van een overdracht, niet excessief is ten overstaan van het gecorrigeerde balanstotaal. Zo kan er van overtolligheid en belastbaarheid in hoofde van de verkoper van de aandelen geen sprake zijn.

Deze twee uittreksels uit het verslag van de DVB geven nogmaals aan dat de taxatiediensten er meer en meer zullen over waken dat er geen fiscaal misbruik bestaat. Bij een overname van een apotheekvennootschap wordt natuurlijk wél dezelfde activiteit verdergezet, maar wat als bijvoorbeeld de venale waarde het onroerend goed in bezit van de apotheekvennootschap (gedeelte overtollig?) die overgedragen wordt relatief hoog is vergeleken met de waarde van de officina?

Vast staat dat ook bij de overdrachten van aandelen de evidentie van de niet-belastbaarheid in hoofde van de verkoper niet meer bestaat.

Wil u daarover zekerheid, infomeer u dan ten gronde.

Het accountancy Kava-team

Willy

Willy

Accountant-belastingconsulent

Heb je nog vragen hierover? Neem dan zeker contact op met onze klantbeheerders. Let's talk!

Maak gerust een afspraak

Schrijf je ook in voor onze nieuwsbrief.

Op regelmatige tijdstippen publiceert Accountancy Kava een korte nieuwsbrief met actualiteiten, algemene interessante weetjes voor de apotheker of de medische- en paramedische beroepen in het algemeen.

Even geduld aub...

Oeps!

Er ging iets mis bij het verzenden. Probeer je even opnieuw?

Welkom!

Binnenkort krijg je onze nieuwsbrief in je bus.